In the Name of Allah, the Most Compassionate, the Most Merciful
First of all, I welcome you, dear young people. I am pleased to sit again in your warm gathering, to listen to you and speak with you. Wherever young people are, there is freshness, vitality, sincerity, enthusiasm, and goodness, and we value this. God willing, our meeting will be useful and will not be too difficult for you. I hope the heat of these lights does not bother you too much, especially the girls wearing chadors, for whom the heat may be somewhat harder to bear. In any case, I am ready; please begin.
With Your aid, O Gentle One. 'Indeed, We have granted you a clear victory.' Dear father, when I came into this world, several years had already passed since the Revolution. Nevertheless, I am proud of the Revolution brought about under the leadership of our beloved Imam and through the efforts of you and our dear, courageous nation. I belong to the generation born after those heroic years, the generation after the Revolution. Thus, I became aware of the Revolution only when this fruitful sapling had already become firmly established. I have therefore always wondered: Why did our Revolution take place? How did so many women and men, old and young, pour into the streets and, under your leadership, enter the heart of history and bring about that great event? I ask you to fulfill my wish and answer my question in your pleasing words. Thank you.
In the name of God, the Compassionate, the Merciful. This is one of the most natural and logical questions that young people today can ask. Our dear daughter put the question very well, in eloquent and appealing terms. May she succeed, God willing. I, too, will answer to the extent that the time available in this gathering permits.
Our Revolution was a great popular movement against a government that possessed almost every characteristic of a bad government: it was corrupt, dependent, imposed on the people through coups, and incompetent. I will briefly explain these four characteristics.
First, that government was corrupt. It was financially, morally, and administratively corrupt. Its financial corruption is sufficiently illustrated by the fact that the Shah himself and his family participated in most of the country's major economic transactions. He and his brothers and sisters were among those who amassed the greatest personal fortunes. During his sixteen or seventeen years on the throne, Reza Khan accumulated enormous wealth. You may be interested to know that, according to official deeds, some towns in this country belonged to Reza Khan in their entirety! For example, the entire town of Fariman was his property. The country's finest estates and lands belonged to him. He was fond of such possessions, and of jewels. His children, of course, had rather broader tastes: they loved and collected every sort of wealth! The clearest evidence is that, when they left this country, billions of dollars of their wealth had accumulated in foreign banks. You may know that, after the Revolution, we asked for the Shah's wealth to be returned to us; naturally, they did not comply. Estimates at the time put the combined family fortune at tens of billions of dollars. They settled in various parts of the world, all of them wealthy. They had not earned these vast sums through hard work or legitimate business; the money came from illicit accumulation of wealth. Consider what sort of regime had such financial corruption at its summit, and how it treated the people!
They were morally corrupt as well. Criminal smuggling networks operated under the authority of this man's brothers and sisters. There are matters concerning their moral and sexual conduct that would make a person blush with shame merely to recount or hear them. Indeed, some of their own associates, relatives, and aides later wrote and published accounts of aspects of these matters.
They were also sinking into administrative corruption. They did not observe merit in appointments to management positions. Their criteria were personal connections and instructions from foreign intelligence and security services, and they appointed people accordingly. Think what a government is like when those at its summit take bribes, accumulate fortunes, engage in smuggling, and betray the people. To describe these things with all the evidence would fill books.
They were dependent. Their dependence arose because they had completely severed themselves from the people. To preserve their rule, they felt compelled to rely on foreigners. The British brought Reza Khan to power; this is an established, well-documented historical fact. The British also consolidated Mohammad Reza's rule. Following Dr. Mossadegh's government, the Americans organized the coup and effectively wrested control from the British. In most of the country's affairs, the rulers were dependent. American advisers and tens of thousands of other Americans held sensitive, highly paid positions in the country's most important military, intelligence, economic, and political centers; in reality, they carried out the work and dictated policy. The Americans and Israelis established the country's intelligence apparatus. In policymaking the rulers followed British views and, in the later years, American views. On regional and global matters and even economic questions—such as the price of oil, how it should be sold, and the position of foreign companies in Iran's oil industry—they did whatever was demanded of them. Of course, they also pursued their own interests. They were not making sacrifices for foreigners; rather, to preserve their own rule, they gave foreigners complete freedom and relied on them, allowing them to exploit this country and nation.
Their government was imposed through coups. Both Reza Khan and Mohammad Reza had come to power through coups. The nature of a coup-born government is clear: it is imposed upon the people, and the people's votes, opinions, attachments, culture, wishes, and will have no place in it. The rulers had no respect for the people's views, wishes, beliefs, religion, or culture, and no warm or friendly relationship with them. The relationship was hostile, that of master and subject, ruler and servant. That is monarchy: absolute rule without accountability to the people. The Pahlavi family ruled our country in this fashion for fifty years.
Finally, they were incompetent. You can see the country's present circumstances. Everyone here knows—especially you young people—that in the global fields of science, industry, technology, scientific advancement, and research, we are among the countries that must work for years to reach the level we deserve. This backwardness resulted from fifty years of rule by an incompetent regime that could not harness this country's enormous capacity or our nation's overflowing talent. Look at the talent evident today. See how our young people distinguish themselves in international scientific competitions! In the past, such talents were neglected and left unused, except where they could serve the rulers' illegitimate objectives. Some talented people left; many stayed, but their abilities were given no opportunity to shine or produce results.
They left the country in ruins. After the war, one of our greatest tasks was repairing war damage. We saw that the destruction caused by the war was far less than what decades of Pahlavi rule had done. Such a government had ruled the people for years. When the Imam raised his voice in the year 1341 [1962–63], the people's pent-up anger burst forth. They had endured it silently for decades. Some had become accustomed to the situation; many others had suppressed their anger. The Imam's words touched people's hearts. Understand that when he first raised that call, he was not yet a widely known religious authority. He was highly respected among scholars, teachers, and seminarians in Qom, but was not so well known among the public nationwide. When his call was heard, however, because it was right and just, founded on the people's demands and, above all, on Islam and religion, it spread naturally and immediately, by word of mouth, from hand to hand and heart to heart, reaching everywhere and drawing the people to the Imam. Although he had not been widely known when he began the struggle in 1341, by Khordad 1342 [June 1963] his position in people's hearts was such that the events of 15 Khordad took place in Tehran and thousands sacrificed their lives for him. That was because his call was just.
The Imam explained the teachings of Islam to the people, the meaning of government, and the meaning of humanity, and showed them what was happening to them and how things ought to be. He stated openly truths that others did not dare express—not in whispers, not in clandestine leaflets, and not in the closed circles and party cells where groups addressed their cadres. He spoke plainly and accessibly, in public, to everyone. That was why the people responded. Of course, fifteen difficult years passed between the day he began and the victory of the Revolution. His students, friends, those he had trained, ordinary people, and perceptive members of society understood the depth and spirit of his message, took it up, and conveyed it in different places, gatherings, and social groups. Repeating those words and standing by them brought great hardships. Thousands were martyred, and many times that number endured torture. It was a very difficult period. For some, throughout those fifteen years, not a single night passed when they could return home in safety and peace, nor a day when they could leave home certain they would not be harmed. The hardships continued, and through all those years the Imam led with the guidance of a mentor, the wisdom of a sage, and courage. Finally, in the last year or two, those surging popular waves arose. Whenever ordinary people enter the field from religious motives, for God's sake, without seeking material reward, no power can stand against them. As the Imam said, despite all their equipment, the rulers could not stand against our unarmed nation. Thus the Revolution took place and triumphed.
Greetings, and congratulations on the twentieth anniversary of the glorious victory of the Islamic Revolution and the blessed Ten Days of Fajr. During the struggle leading to the Revolution, there were other intellectual currents and groups besides the Imam's movement that claimed to be revolutionary and to oppose the regime. Yet it was the movement of His Eminence the Imam, may God have mercy on him, that attracted millions of people, particularly the youth. Following your remarks, my question is: What qualities of the Imam himself, and of his movement and uprising, prompted such an enthusiastic response and brought the people into the arena under his leadership? Why did the people not accept the other movements?
That is a very good question. Yes, as you said, struggles against the Pahlavi regime began long ago, during Reza Khan's rule, including in 1314 [1935–36]. The late Modarres had begun his opposition even earlier, but he was martyred. In 1314 a major movement of religious scholars began in Mashhad; the late Ayatollah Qomi and a number of scholars accompanying him started their struggle. Near the end of Reza Khan's rule, non-Islamic groups also gathered and began activities. In the 1320s [1940s], party and group struggles resumed on one side, while religious scholars and the people launched movements on the other. Later years saw many more struggles. All of them had some effect, but, as you observed, none could mobilize the masses or extend the struggle beyond small circles and elites to the broad public. The secret of the Imam's victory was his ability to perform this great feat, this great miracle: to bring the struggle to the people. Why? Some causes lay in the Imam's personal qualities, which I shall mention. But the principal reason was that the Imam, as a highly respected and trusted religious scholar, spoke of Islam. Islam was and remains the people's shared belief. That is the nature of a religious movement and religious motivation.
Religious motivation differs from material or party-based motives. In material and partisan movements, gaining political power and governing tends to come first. Those entering the struggle each envisage a place for themselves: What role will we have in the future order? What office will we hold? In a religious movement, it is different: everyone enters in order to fulfill a duty. The Imam relied upon Islam and explained its lofty ideals. That was where the people's deep involvement began, because they participated out of faith. You could see, for instance, people in a distant village responding to events. Imagine how hard a political party would have to work to draw the residents of that village to its cause one by one. The Imam did not conduct that sort of individualized campaign; rather, his message reached them, and faith brought them into the field. The same applied in major cities, including Tehran, the capital. Thus the main factor was Islam and the Imam's reliance upon it. There were other characteristics too. The Imam was, by nature, a man of the people who relied on them. I shall never forget that in 1341 [1962–63], when he was not yet so famous, he said in a speech at his teaching venue in Qom, addressing the government of the day, that if they persisted in their conduct he would fill the vast plain of Qom with people. Everyone was amazed at how, speaking from a corner of a mosque in Qom, he could have such reliance upon and confidence in the people. Only a few months later, in 1342 [1963], after he delivered his speech at the Feyziyeh School, the events of 15 Khordad unfolded in Tehran two days later: people stood before tanks, machine guns, and rifles, and blood was shed.
As I said, the Imam's personal qualities were very important. In the fullest sense he was a man of iron will and determination, utterly convinced of his path, just as the Quran says of the Prophet: 'The Messenger believes in what has been sent down to him from his Lord' (1). His faith in his course was complete. He was sincere and forthright, not a practitioner of political games or intrigue. He was exceptionally intelligent and farsighted, with an outstanding ability to discern the next steps. He was persistent and tireless. Remember that he began this struggle at sixty-three. I recall him saying in 1341 that he was sixty-three, so that if they killed him he would die at the same age as the Prophet and the Commander of the Faithful. A sixty-three-year-old man inspired and energized young people. When he arrived in Tehran and the events beginning on 12 Bahman and the Revolution's victory unfolded, he was nearly eighty. Consider how a man at an age normally associated with retirement and weariness entered the arena with youthful energy. Thus his personal characteristics were extremely influential, alongside his reliance on Islam, religion, and the people's faith and convictions.
I am truly happy to spend these Ten Days of Fajr in your company; they have been among my most memorable. This year is the twentieth anniversary of the Islamic Revolution's victory. Perhaps the people did not initially have the formation of a government in mind. Perhaps most rose up chiefly to oppose oppression and overthrow the tyrannical monarchy. Yet, as the Imam said on 12 Bahman 1357, from the beginning he intended to establish an Islamic government after toppling the monarchy. Establishing an Islamic government is obviously no simple matter: it needs capable people on whom to rely. Did the Imam have such people in mind from the outset? Who were his main companions at that time?
When the Imam began his struggle, I cannot say that in 1341 and 1342 [1962–64] he already had all the necessary personnel. But he was developing people for those roles. As you know, he was a well-established scholar in the Qom seminary, surrounded by capable and faithful young people. He was also in contact with other social groups. Through his messages and words he educated and refined people in the true sense, intellectually, spiritually, and morally. Outstanding and capable personnel are not necessarily people who have studied management or political science. They are people who understand goals, discern the right paths, make sound decisions, and take effective action. Such qualities are developed through continuous education. This occurred naturally in the Imam's circle, through his personal conduct, interactions, messages, and corrections, rather than in a special classroom. More importantly, he trained a whole nation. His way of developing people was different from a political party's. Parties select and train particular individuals to fill particular jobs; the Imam nurtured young people and gave them confidence in themselves. From the beginning he placed special emphasis on the young, and that is how events unfolded.
Of course, after the Revolution triumphed, both people from the Imam's own circle and those outside it took up responsibilities, with changes and adjustments over time. Yet remember that the Imam's path and method were clear to him, and he knew what he wanted. His method was that of the prophets: instilling deep faith and conviction along with insight, awareness, reflection, and thought in those he addressed. Such a method naturally brings talents to fruition and develops capable people. There was no need, ten years in advance, to draw up a list specifying which individual would fill which post; long lists of qualified people emerged naturally.
You know that the Revolutionary Council was formed in Iran before the Revolution, and a number of people were chosen as its members. No one had to be begged to serve, and there were no difficulties. Those individuals were unknown at the time—even to themselves, since some did not know they had been appointed. I myself was a member of the Revolutionary Council, but I did not know it. I was selected and informed later, whereupon I came from Mashhad to Tehran and began my work. The Imam knew the people and understood the situation. He also consulted close associates in Tehran when choosing individuals. The path itself was clear.
We are happy to be here with you. Congratulations on the blessed Ten Days of Fajr. With your permission, I will ask my question. As an art student, my question concerns art. Art has always played a major part in society and its events, and in keeping their memory alive. For example, in our society art was present during the struggle and Revolution, the eight years of the Sacred Defense, and the subsequent period of reconstruction. I would like you to offer your analysis of art in the two decades since the Revolution. How do you view the current state of art, and what advice would you give for its improvement? Thank you.
What you said about the role of art is entirely correct. Art is an eloquent language for every subject, especially complex subjects such as the Revolution. Following my response to our dear daughter's question at the start of this meeting, let me add that however much people like me say about the Revolution, we cannot adequately explain that enormous reality unless the language of art enters the field. Art's language can depict and elucidate great events and enlighten minds. Your point is therefore entirely valid; art has such a role.
Unfortunately, during the fifteen years of struggle before the Revolution's victory, art rarely entered this field. Occasionally good poems were written that helped enlighten minds. Toward the end, perhaps in the 1350s [1970s], some plays and theatrical arts also became involved, but only rarely. For example, the play Abu Dharr was staged in Tehran, and in Mashhad some fine young people—who remain active in art today—staged a play called Rain. Such efforts were very few. In short, art did not play a major role in that period.
Sadly, under the former regime—including those fifteen years of struggle—art was in the hands of those in power, had truly fallen into decline, and was absent from the struggle. From the moment the Revolution triumphed, however, art entered the field, mainly through newly emerging artistic talents: young people. Look at how many of today's well-known artists are young people who came of age after the Revolution. Some were inspired by their faith and developed self-confidence on the battlefronts or during revolutionary events; they picked up cameras and went to the fronts to take photographs. Such activities drew them into art, as happened in other artistic disciplines. It was mostly young people who began working at the Revolution's outset. Some pre-revolutionary artists also responded to the Revolution, although many unfortunately did not, preferring to stand aside rather than place their art at its service. Overall, in the twenty years since the Revolution, art has played a substantial role. Many artistic disciplines—not merely theater or poetry, but the whole range—have entered the field, produced outstanding work, and fostered young artists.
As for your question about my view of the present state of art, if you compare it with the period before the Revolution, we are doing very well and have notable achievements. But if you compare it with where we ought to be, we are behind; I firmly believe that. We still have many shortcomings in fiction, poetry, and the performing arts—cinema and theater. Much remains undone, and one encounters a good deal of inexperience. I hope those active in the arts can achieve the same self-confidence that we have seen in other revolutionary fields, which has attracted the world's attention. In industry, defense industries, and science, we have truly accomplished things that have drawn international notice. I hope that, God willing, we can similarly create artistic works worthy of our great nation and great Revolution.
Thank you for hosting us and welcoming us into your home. I have a question, but first I would like to introduce it with a very brief preface. The circumstances and events of the early days of the Revolution shaped the young generation of that period in a particular way. Should today's young generation face exactly the same circumstances? Must they have the same tastes, style of dress, manner of participating in society, desires, and needs? In other words, today's generation faces conditions very different from those of the Revolution's early days. Unfortunately, however, some people pass judgments about this generation that may not be particularly acceptable or pleasing to it. What would you say is the most natural behavior to expect from today's young generation? Or, better put, what qualities do you approve of in the young generation today?
First, let me make a small correction to your wording. You said 'the first period of the Revolution.' I do not know when the Revolution's first period was!
I meant the early days of the Revolution.
'The early days of the Revolution' is fine, but 'the first period of the Revolution' is neither accurate nor comprehensive. People should not arbitrarily divide the Revolution into imaginary, hypothetical periods. I see some people doing that. Some speak of 'the decades of the Revolution'—the first, second, and third decades—but there is no special distinction between the nineteenth, twentieth, and twenty-first years. There is no wall separating one decade from another. The Revolution is one continuous period; it is an ongoing movement, not something sudden and momentary. It is a transformation that continues over many years. The faster and better we advance, of course, the sooner and better we will reach our goals.
Look, there is no doubt that young people have varying tastes and face different circumstances. In clothing, appearance, and things that can be called matters of taste, every time, period, city, social group, and environment has its own requirements. Here, for example, you wear clothes that would certainly not be particularly suitable if you traveled to the southeastern corner of the country. People there wear something different, chosen in accordance with the climate, geography, history, and other circumstances. The same applies in other regions. These are not matters that create a fundamental division.
What we expect of young people today is exactly what we expected of them on the Revolution's first day and before it. We want young people to be pure, virtuous, and religious, while also being lively, enthusiastic, innovative, and creative; to work, avoid laziness and idleness, make God-consciousness their watchword, and sincerely pursue it—the sense of 'self-restraint' conveyed by the Persian word parhizkari, which is a good interpretation. I believe I once explained it in a Friday prayer sermon as well. We expect a young person to exercise self-control and employ the tremendous power called youth for personal perfection and growth, for serving the country, the family, and the surrounding community. This is what we expect of young people, though each time has its own requirements. When the country is at war, one thing is expected of youth; during a period of building and reconstruction, another; and when scientific work, progress, and research are needed, still another. In fact, expectations of each young person should reflect their talents, occupation, wishes, and tastes. Taken together, they shape our great national movement and act as an engine driving the country forward. Young people truly are, in a sense, the driving force of the country—both today, while they are young, and tomorrow, when they will be its men and women, managers, and officials. Wherever they may be, they should employ this immense youthful energy with purity, virtue, religiosity, and God-consciousness.
Of course, there are times when God-consciousness has particular implications. For example, regarding women, we regard hijab and the protective covering appropriate to women—which in fact shows respect for women—as an expression of God-consciousness. I do not consider it necessary to discuss the subject of hijab now, because all of you observe hijab, believe in it, and wear it. Hijab is a good thing. There may, of course, be different tastes and opinions as to how it should be observed. In any case, what I expect of young people is exactly what I have said.
I do not know why they say the horse is a noble animal, and the dove is beautiful
And why no one keeps a vulture in a cage
What does the clover lack compared with the red tulip?
We must wash our eyes and see things differently.
We have learned from our elders, and we feel that by constantly cleansing our hearts, souls, and outlooks, we can see things afresh. Yet there seems to be a misunderstanding about young people both within families and in society, precisely because of their desire for novelty and change—something inherent in their age, circumstances, and youthful spirit. At home, it often seems that fathers and mothers want young people to live just as they did, or want their sons and daughters to attain what they themselves could not attain. In society, too, traditions, customs, and established practices—not that I mean all of them are necessarily wrong—have difficulty accepting this desire for renewal. Young people may even be accused of irresponsibility, recklessness, thoughtlessness, or ignorance. We think these twenty years have given us ample opportunity to establish the fundamental principles of our beliefs concerning the Revolution and our great movement. Sometimes, however, we feel there are areas in which there is greater room to maneuver, to express creativity and innovation, and to bring fresh perspectives to bear; those areas should be identified and explored. For instance, the Imam expressed different opinions concerning music and chess, bringing about a genuine transformation in these two important matters and a significant opening for young people. I regard the martyr Rajaei as one of the great models of piety, sincerity, and faith. I saw a photograph of him sitting and talking with the Imam in the midst of the Revolution's early years, wearing a short-sleeved shirt. My question is this: as a religious leader and a senior figure for billions of people, in what areas do you think we can allow experimentation and renewal, now that those fundamental principles have been established, so that young people, in keeping with their spirit, may experience change and have greater freedom, rather than, God forbid, being confined by excessively rigid frameworks?
Who wrote the poem you recited?
It was by the late Sohrab Sepehri.
Very well. I agree with most of what you have said. First, when you ask, 'Where are young people permitted to innovate?' I must say that innovation is not something that requires permission in the first place. Someone who wishes to innovate should not have to seek anyone's permission. If there is room for it, innovation and creativity will emerge. I believe innovation should take place in every field. Innovation does not mean questioning our accepted logical and rational principles. It means progress and improvement in matters capable of development. Justice, for instance, is a good thing. An innovator may find a better way to establish justice, but does not question whether justice itself is good. Love between parents and children is natural. Someone may devise an approach to expressing that love which did not exist before, but no one questions these underlying principles. Thus, when you speak of young people seeking innovation, that does not necessarily mean that irrational or unreasonable innovations are included. What is meant is sound innovation.
I entirely agree that innovation is necessary. But I cannot readily accept your claim that our society disapproves of it. Perhaps, being young and living within your own family or elsewhere, you know something that I do not; or perhaps, having more experience and information, I know something that you do not. It must be one of these two possibilities. I think ours is a society that actually encourages and welcomes innovation. One example is the very thing you mentioned about the Imam. The revered Imam was an elderly man of eighty who, toward the end of his life, issued the two religious rulings you cited. This demonstrates that our society is fundamentally compatible with, and receptive to, new developments that are reasonable and logical.
The same is true of our families. Families may, of course, resist certain excesses by young people, and that is reasonable. Nor should you expect fathers and mothers never to offer their children guidance or correction. Every young person needs the intellectual support of his or her parents. We should not imagine that parents' thoughtful help and their affectionate, motherly or fatherly instructions about what to do and what not to do prevent young people from innovating. No, that is not the case. I do not believe that parents, or particularly our society, would oppose an innovation that is sound, logical, and reasonable. Indeed, encouraging innovation is one of the recurring watchwords of this society and this system.
We welcome innovation. Yet, as you yourself took care to acknowledge in your remarks, and as I have emphasized, innovation must not lead to illogical or sometimes foolish novelties. One should not oppose everything traditional, everything inherited from a previous generation, or everything old merely because one wishes to innovate. That is not logical, and reason does not accept it. Innovation means taking forward those fields in which development and improvement are possible. We therefore expect young people to be innovative and creative.
Of course, some people are very closed-minded; I do not deny that either. Rigidity and narrow-mindedness do exist. Yet even people who are rigid in their views can be enlightened through sound reasoning. We experienced this many times during the years of struggle. There were young people around us who would sometimes raise questions within their families that upset their parents. Some of those parents came to speak to us; this happened to me personally on several occasions. When one talked with the father or mother, one found that they were not prejudiced at all. They had become upset because they did not understand what their child meant—that is, the young person had failed to explain the point properly. In any case, people whom we imagine to be prejudiced or inflexible on an issue can often be persuaded through sound logic. Before that, however, we should also consider whether what they are expressing is really prejudice or rigidity at all; perhaps they are simply trying to correct a mistake that I have made. That possibility must be taken into account as well.
حضور جناب عالی سلام عرض میکنم و از این که مسائل جوانان را مورد توجّه و دقّت قرار میدهید، از حضورتان سپاسگزارم. نقل است موقعی که زبان از کلام باز میایستد، موسیقی آغاز به سخن میکند؛ با این تفاوت که این زبان نه تنها منبعث از فرهنگی است که از آن برخاسته، بلکه میتواند گستره بسیار وسیعتری را که شامل کلّ دنیا میشود، در برگیرد و بهعنوان یک زبان بینالمللی درآید. همانطور که کلام میتواند جنبههای مثبت و پویا و ارزشمندی داشته باشد، به همان اندازه هم میتواند سخیف و نادرست و کم ارزش باشد. با توجّه به همین جنبههای مختلف موسیقی بود که حضرت امام رحمةاللَّه علیه با توجّهی که نسبت به موسیقی و اهمیت آن در جامعه امروز داشتند، نظرات خودشان را در این مورد فرمودند و با پارهای ملاحظات خاص که مورد نظر جامعه ما و اسلام هست، شکل مجاز و غیرغنایی آن را جایز دانستند. بعد از آن هم هرچند که با سیرِ بطئی موسیقی مواجه بودیم، اما به هر حال شاهد روند روبه رشد موسیقی در کشورمان بودهایم. مسألهای که وجود دارد و باعث شده که این هنر نتواند آن جایگاه واقعی خودش را متناسب با قابلیتهای خودش در جامعه ما پیدا کند، این است که بهطور کلّی امور هنری و فرهنگی کشور ما، واجد مسؤولان و متولّیان متعددی است که بهطور موازی در این جنبهها تصمیمگیری و اعمال نظر میکنند. اگر بخواهیم شفّافتر بگوییم، باید عرض کنیم که در این زمینهها اختلاف سلیقههای زیادی وجود دارد که باعث شده جوانان و بهویژه جامعه موسیقی ما در اینخصوص بلاتکلیف بمانند. سؤال بنده از حضرتعالی این است که جدای از آن جنبههای فقهی که قبلاً به آن پرداخته و از حضورتان سؤال شده، نظرتان بهطور خاص در مورد قابلیتهای اجتماعی موسیقی به عنوان یک هنر چیست و این که در جامعه امروزی ما، با مقتضیات امروزی ما، با مقتضیات جوان امروز ما، با نوگراییهایی که جوان ما طالب آن است، فکر میکنید موسیقی چه شرایطی باید داشته باشد؟ همچنین نظر خود را درخصوص جنبههای ویژه در موسیقی غیرسنّتی، بهعنوان اینکه زبانی بینالمللی - و نه غربی - است، بفرمایید. آیا به این موضوع قائل هستید که بهترین راه مبارزه با تهاجم فرهنگی - که یکی از مهمترین روشهایش نفوذ از راه هنر و بهویژه از راه موسیقی است - ارائه الگوهای پاک و سره و ناب و متناسب با شرایط ملی و مذهبی کشورمان است؟
As for saying that music is the best means of countering cultural aggression: no, I do not believe music has that kind of power.
Perhaps I should say it is one of the ways to combat cultural aggression.
بله؛ یکی از راههاست. البته با شرایطی میتواند باشد؛ اما بهترین راهش را این نمیدانم. ببینید؛ در مورد موسیقی دو حرف وجود دارد: یکی این که ببینیم اساساً مشخّصههای موسیقی حلال و حرام چیست و دیگر این که بیاییم در مصداق، مرزهایی را مشخّص کنیم تا بهقول شما، جوانان بدانند که این یکی حرام و این یکی حلال است. البته این دومی کارآسانی نیست. کار دشواری است که انسان از این اجراهای موسیقیهای گوناگون - موسیقی خارجی، موسیقی ایرانی هم با انواع و اقسامش؛ با کلام، بیکلام - بخواهد یکییکی اینها را مشخّص کند؛ اما مشخّصههای کلّیای دارد که آنرا میشود گفت. البته من هم در جاهایی به بعضی از اشخاصی که دستاندرکار بودند، آنچه را که میتوانستم و میدانستم، گفتهام؛ حالا هم مختصری برای شما عرض میکنم.
ببینید؛ موسیقیای که انسان را به بیکارگی و ابتذال و بیحالی و واخوردگی از واقعیتهای زندگی و امثال اینها بکشاند، موسیقىِ حلال نیست؛ موسیقىِ حرام است. موسیقی چنانچه انسان را از معنویت، از خدا و از ذکر غافل کند، حرام است. موسیقیای که انسان را به گناه و شهوترانی تشویق کند، حرام است؛ از نظر اسلام این است. موسیقی اگر این خصوصیات مضر و موجب حرمت را نداشته باشد، البته آنوقت حرام نیست. اینهایی را که من گفتم، بعضیش در موسیقی بیکلام و در سازهاست؛ بعضی هم حتّی در کلمات است. یعنی ممکن است فرضاً یک موسیقی ساده بیضرری را اجرا کنند، لیکن شعری که در این موسیقی خوانده میشود، شعرِ گمراه کنندهای باشد؛ شعرِ تشویق کننده به بیبندوباری، به ولنگاری، به شهوترانی، به غفلت و اینطور چیزها باشد؛ آن وقت حرام میشود. بنابراین، آن چیزی که شاخص حرمت و حلیّت در موسیقی است و نظر شریف امام هم در اواخر حیات مبارکشان - که آن نظریه را در باب موسیقی دادند - به همین مطلب بود، این است. موسیقی لهوی داریم. ممکن است موسیقی - به اصطلاح فقهیاش - موسیقی لهوی باشد. «لهو» یعنی غفلت، یعنی دور شدن از ذکر خدا، دور شدن از معنویت، دور شدن از واقعیتهای زندگی، دور شدن از کار و تلاش و فرو غلتیدن در ابتذال و بیبندوباری. این موسیقی میشود حرام. اگر این با کیفیّت اجرا حاصل شود، اگر با کلام حاصل شود؛ فرقی نمیکند.
شما میگویید زبان بینالمللی. آن موسیقیای که بهقول خود شما مرزها را درنوردیده و در جاهایی پخش شده، آیا لزوماً موسیقی خوبی است؟ صرف این که یک موسیقی از مرز فلان کشور خارج شد و توانست به مثلاً کشورهای مختلف برود و یک عدّه طرفدار پیدا کند، مگر دلیل خوب بودن موسیقی است؟ نه؛ به هیچ وجه. ممکن است موسیقیای باشد که به شهوترانی و تحرّکات و نشاطهای شهوی جوانی تحریک میکند؛ طبیعی است که یک مشت جوانی که غفلت زده هستند، از این موسیقی خوششان میآید. هر جایی که در دنیا دستشان به این نوار بیفتد، از آن نوار استفاده میکنند. این دلیل خوب بودن موسیقی نیست.
من نمیتوانم بهطور مطلق بگویم که موسیقی اصیل ایرانی، موسیقی حلال است؛ نه، این طور نیست. بعضی خیال میکنند که مرز موسیقی حلال و حرام، موسیقی سنّتی ایرانی و موسیقی غیرسنّتی است؛ نه، اینطوری نیست. آن موسیقیای که منادیان دین و شرع همیشه در دورههای گذشته با آن مقابله میکردند و میگفتند حرام است، همان موسیقی سنّتی ایرانی خودمان است که به شکل حرامی در دربارهای سلاطین، در نزد افراد بیبندوبار، در نزد افرادی که به شهوات تمایل داشتند و خوض در شهوات میکردند، اجرا میشده است. این همان موسیقی حرام است. بنابراین، مرز موسیقی حرام و حلال، عبارت از ایرانی بودن، سنّتی بودن، قدیمی بودن، کلاسیک بودن، غربی بودن یا شرقی بودن نیست؛ مرز آن چیزی است که من عرض کردم. این ملاک را میشود بهدست شما بدهیم، اما اینکه آیا این نوار جزو کدامهاست، این را من نمیتوانم مشخّص کنم.
البته الان دستگاههایی هستند که ممیّزی میکنند؛ اما من خیلی هم اطمینان ندارم که این ممیّزیها صددرصد درست باشد. گاهی میآیند به ما میگویند که یک نوار بسیار بد یا مبتذلی را بهصورت مجاز پخش میکنند؛ گاهی هم ممکن است عکس این اتّفاق بیفتد. من الان نمیدانم واقعاً این ممیّزیها چقدر از روی واقعبینی و ضابطهمندی انجام میگیرد؛ اما آن چیزی که من میتوانم به شما بهعنوان یک جوان خوب و به عنوان کسی که مثل فرزندان خودم هستید بهعنوان نصیحت و نظر خودم بگویم، ایناست که عرض کردم.
به نظرم میرسد که موسیقی میتواند گمراه کننده باشد، میتواند انسان را به شهوات دچار کند، میتواند انسان را غرق در ابتذال و فساد و پستی کند؛ میتواند هم این نباشد و میتواند عکس این باشد. مرز حلال و حرام اینجاست. من امیدوارم که شما جوانان با این زادِ تقوا بتوانید وارد میدان شوید و تولیدهایی داشته باشید که به معنای حقیقی کلمه هم خصوصیات موسیقی خوب و بلیغ را داشته باشد و به معنای حقیقی تأثیرگذار مثبت باشد و حقیقتاً جوانان و روحها را به صفا و به معنویت و به حقیقت رهنمون کند.
There is no power or strength except through God, the Most High, the Magnificent. Esteemed Leader, I offer my greetings, especially those of athletes and, in particular, the wrestling community:
Though he may occasionally place a crown upon his head again,
The birds of Mount Qaf know the ways of kingship.
A sword whose blade the heavens temper with their grace
Could conquer the world alone, without the aid of an army.
خداوند تبارک و تعالی را سپاس میگویم که در شرایطی دوران جوانی را طی میکنم که بیست سال از انقلاب شکوهمند اسلامی ایران میگذرد و در آستانه سومین دهه انقلاب اسلامی قرار داریم. سخنم را با کلام دلنشین امام راحل آغاز میکنم که فرمودند: «من ورزشکار نیستم؛ اما ورزشکاران را دوست دارم». این جمله حکیمانه امام دارای هزاران پیام است. حضرت امام ورزش را در اولویّت ویژه قرار داده بودند. با توجّه به بیانات جنابعالی در امر ورزش - خصوصاً ورزش قهرمانی - و این که ایران باید در ورزش جزو سه تیم برتر کشورهای دنیا باشد تا جوانان برومند ایران اسلامی بتوانند انقلاب اسلامی را در میادین گسترده ورزش صادر کنند و اقتدار نظام جمهوری اسلامی ایران را به دنیا نشان دهند، عرض میکنم همانگونه که جنابعالی مستحضر هستید، «ورزش» طیف بسیار گستردهای در دنیا، خصوصاً در مسائل اقتصادی، اجتماعی و حتّی سیاسی دارد. باز همانگونه که مطّلع هستید، «ورزش همگانی» با «ورزش قهرمانی» دو مقوله جدا از هم است. بهطور مثال، در بازیهای المپیک - که در بیست و پنج رشته برگزار میشود - ورزشکاران حرفهای که با علم، تکنیک و تمرینات اساسی و امید به آینده درخشان تمرین کردهاند، گوی سبقت را از دیگران میربایند. متأسفانه رهنمودهای شما درخصوص ورزش و ورزش قهرمانی، در سیستم دولتی ما درک نشده است. نمونهی بارز آن، این که نمایندگان محترم مجلس با نظرهای غیرکارشناسی در امر ورزش و با تصویب بودجه سال هفتاد و هشت، بدنه ورزش را ضعیف کردند. با وجود مشکلات فراوان در ورزش ایران، از جمله مشکلات خدمت سربازی قهرمانان، مسکن، شغل مناسب - که این فقط گوشهای از مشکلات ورزش است - آیا به عقیده شما برای جوانی که میخواهد قهرمان شود، با ترس از آینده نامعلوم و با وجود جاده سنگلاخ قهرمانی، این امر کمی غیرممکن بهنظر نمیرسد؟ خواهشمندم حضرتعالی تحلیل و ارزیابی خودتان را از مسائل ورزشی جاری کشور بیان فرمایید و در کل آیا از این وضعیت ورزش راضی هستید یا نه؟
انشاءاللَّه که موفّق باشید. آقای «جدیدی» ماشاءاللَّه با یال و کوپال پهلوانی و قهرمانی، اهل شعر هم هستند؛ خیلی خوب است. اینکه گفتید با این جاده سنگلاخ، قهرمانی ممکن نیست، شما که نشان دادید ممکن است؛ چطور میگویید ممکن نیست؟! شما و امثال شما و «خادم»ها و خیلی از این بچههای کشتیگیر خوب، با همین جاده سنگلاخ و با این مشکلات الحمدللَّه توانستید به قهرمانی برسید. در رشتههای دیگر ورزشی، ما بچههای خیلی خوبی داشتیم که بسیار خوب درخشیدند و کارهای خوبی را انجام دادند؛ همین جادهی سنگلاخ هم بوده است. پس معلوم میشود که با تلاش و کوشش و اراده و عزمی که بخصوص در ورزشکارانِ برجسته محسوس است و دیده میشود، میتوان از جادههای سنگلاخ هم گذشت و با مشکلات میتوان دست و پنجه نرم کرد.
عقیدهام درباب ورزش، همین است که بارها گفتهام. من ورزش را برای عموم مردم لازم میدانم. من ورزش را برای جوانان لازم میدانم؛ برای غیرجوانان - میانسالان و پیرمردان و پیرزنان - هم واجب میدانم. بنابراین، اگر ورزش برای جوانان لازم است، برای امثال ما واجب است؛ چون برای افراد میانسال، مسأله مرگ و زندگی است. یعنی اگر ورزش کنند، زندگی سالمی خواهند داشت و خواهند گذراند و اگر ورزش نکنند، دچار بیماری و افسردگی خواهند شد. البته ورزش برای جوانان هم لازم است؛ چون آنها هم اگر به ورزش روی آورند، سلامت و نشاط و شادابی و زیبایی خواهند داشت. بنابراین، من برای عموم مردم - از زن و مرد - ورزشِ متناسب با خودشان را لازم میدانم.
Sport does not necessarily mean competitive athletics or taking part in competitions. Some people think being an athlete means one must participate in competitions. When we say women should exercise, does that mean they must compete? No. They should exercise just as they eat, perform their daily tasks, and study. Exercise should be a regular and indispensable part of their lives.
از طرف دیگر، من اعتقاد دارم که ورزش قهرمانی هم لازم است. اگر ورزش قهرمانی نباشد، این ورزش همگانی اصلاً تحقّق پیدا نخواهد کرد. همیشه بایستی یک قلّه داشته باشیم، تا در دامنهها افراد زیادی حرکت کنند؛ لذا ورزش قهرمانی به این دلیل واجب و لازم است. البته ورزش قهرمانی و شرکت در میدانهای بینالمللی، منافع دیگری هم دارد و آن، سربلندی و اشتهار ملت است. نشان دادن این است که ملت ما با عزم و اراده است؛ چنین جوانانی دارد، چنین کارهایی میکند، چنین برنامهریزیای میکند. این در واقع بروز ملی در یک میدان جهانی است. ورزشهای قهرمانی و شرکت در میدانهای بینالمللی، این فواید را هم دارد. به این دلیل، من با همه اینها موافقم.
البته از وضع بودجه امسال ورزش من اطّلاعی ندارم. بودجه به دولت و مجلس ارتباط پیدا میکند و من الان دقیقاً ارقام آن را نمیدانم. البته من گاهی مشروح برنامه تلویزیونی از مجلس را درخصوص بودجه میدیدم و کتابچه بودجه را هم پیش ما میآورند؛ لیکن من بهطور مشخّص نمیدانم وضع بودجه ورزش چگونه است که شما را به نگرانی انداخته است. مسؤولان ورزش هم علاقهمندند که این کار را انجام دهند، لیکن من از وضع کنونی ورزش در کشورمان رضایت کامل ندارم. البته حرکتی هست؛ اما نه «ورزش همگانی» خیلی همگانی است و نه «ورزش در میدانهای بینالمللی» آنچنان که باید موفّق است.
چندی پیش، مسؤولان ورزشی کشور و عدّهای از ورزشکاران این جا بودند. به آنها گفتم من اعتقادم این است که ایران نباید در میدانهای بینالمللی ورزشی، جزو آن ردههای آخر باشد؛ باید یکی از سه کشور اوّل در مجموعه ورزشهای جهانی باشد. نمیگویم حتماً اوّل یا دوم باشد؛ نه، طبعاً در صدر باید قرار گیرد. علّتش این است که ما سابقه زیاد ورزشی داریم؛ ما جوانان سالمی داریم؛ ما آب و هواهای مناسب رشد بدنی داریم؛ انسانهای با استعدادی داریم و باید در دنیا پیشرفت داشته باشیم.
البته ورزشهای بومی ما - ورزشهایی که مربوط به سابقه و فرهنگ گذشته ماست - متأسّفانه مهجور است و دست خود ما نیست. خیلی از ورزشها در کشور ما مهجور است و من در آن دیدار از آنها اسم آوردم. چوگان که جزو ورزشهای قدیمی ماست؛ بعضی از این ورزشهای زورخانهای هم، ورزشهای خیلی خوبی است. اینها میتواند در دنیا مطرح شود. اصلاً ما میتوانیم ورزشهایی را در دنیا ابداع کنیم. یک روز فوتبال در دنیا نبود؛ اما آن را بهوجود آوردند. یک روز بسکتبال در دنیا نبود؛ اما آن را بهوجود آوردند. بنابراین چرا ورزشکاران ایرانی و صاحبنظران ایرانی در ورزش، نوآوری نکنند؟ الان صحبت نوآوری بود؛ یکی از میدانهای نوآوری، ورزش است. نوآوری کنند، کارهای جدید بکنند؛ هم در مسائل ورزشی، هم در خود ورزش.
در ورزش همگانی هم باید گامهای اساسی برداریم. چون این صحبتها را جوانان و عموم مردم خواهند شنید، من واقعاً همه را به ورزش سفارش میکنم. بنده گاهی صبحها به ارتفاعات شمال تهران میروم و از این که بعضی وقتها میبینم آن جا خلوت است، واقعاً غصهام میشود. گاهی اوقات هم اتّفاق میافتد که جمعهها وقت شلوغی میروم و میبینم که جمعیت زیاد است، خوشحال میشوم. معتقدم که خدای متعال یک وسیله مفت و مجّانی برای ورزش تهرانیها در این ارتفاعات البرز قرار داده است؛ ولی اکثراً استفاده نمیکنند. این ارتفاعات البرز را نه برایش پول دادهایم ونه کاری کردهایم؛ پس برویم از این موهبت خدادادی استفاده کنیم. این ورزش است، این حرکت است؛ تحرّک در سطح باز و هوای آزاد. تقریباً همه شهرهای کشور این امکانات مجّانی را دارند. امکانات، لزوماً تشک کشتی یا میدان و زمین چمن فوتبال و امثال اینها نیست - البته آن هم جزو امکانات است و باید حتماً داشت و اگر نداریم به فکرش باشیم - اما آنچه که ورزش عمومی و همگانی احتیاج دارد، همّت ما و وجود فضایی است که بشود به این شکل در آن ورزش کرد و این خوشبختانه کم و بیش در همه جا هست.
I recommend exercise to everyone. I urge wrestlers, champions, sporting specialists, and skilled athletes to innovate and to work diligently to develop greater skills and physical strength so they can advance in international competitions. I also urge those in charge of sports organizations to provide athletes with every opportunity they can to accomplish these things.
با سلام خدمت حضرتعالی، و تشکر از این که وقتتان را در اختیار ما نمایندگان نسل جوان قرار دادید. جناب آقای خامنهای! با توجّه به این که جامعه ما یک جامعه جوان است و اینطور که به نظر میرسد، خوشبختانه تفریح اوّلِ جوانان ما در حال حاضر ورزش کردن یا تعقیب کردن امر ورزش بهطور جدّی است، و چون جوانان ما به هر حال دوست دارند با ابعاد شخصیتی رهبرشان بیشتر آشنا شوند، سؤال من این است که آیا شما در برنامههای روزانهی خودتان فرصت میکنید که به تماشای برنامههای ورزشی تلویزیون بپردازید؟ سؤال دیگر - با توجّه به اینکه آقای استیلی هم در این جا حضور دارند - این است که وقتی آقای استیلی آن گل قشنگ را وارد دروازه تیم آمریکا کرد، شما چه احساسی داشتید، وچه شد که بعد از آن بازی، آن پیام را انشاء کردید؟
ایشان که بعداً پیش من آمد، گفتم به پاداش آن گل، پیشانی شما را میبوسم و بوسیدم. متأسّفانه من خیلی فرصت نمیکنم برنامههای ورزشی تلویزیون را تماشا کنم؛ خیلی بهندرت اتّفاق میافتد. از طرفی بیشتر ورزشهایی هم که پخش میشود، فوتبال است. من در فوتبال هیچ سررشتهای ندارم و در جوانی هم فوتبال بازی نمیکردم؛ به والیبال میپرداختم. در عین حال، آن شبی که بازی ایران و آمریکا بود، من آن بازی را نگاه کردم. البته حقیقتش این است که آن شب هم نمیخواستم نگاه کنم؛ چون دیروقت بود و وقت خواب من بود؛ لیکن همینطور که نشسته بودم، تلویزیون را روشن کردم و ناگهان با گل ایشان مواجه شدیم و دیگر خواب از سرم رفت و نشستم تا آخر بازی را تماشا کردم.
اما علّت این که من آن پیام را دادم. این آقایان - فوتبالیستها - وقتی که پیش من آمدند، مفصّل با آنها صحبت کردم که البته گزارش آن دیدار پخش نشد و مردم از محتوای آن ملاقاتی که با این جوانان داشتم، مطّلع نشدند؛ اما حالا من چند جملهاش را به شما میگویم. قبل از آن دیدار - شاید چند هفته، و یا یک ماه و یا بیشتر - رسانههای وابسته به امپراتوری رسانهای خبری روی این بازی تبلیغ میکردند که این بازی، بازی سیاسی است! با این که همه میگویند فوتبال و ورزش، سیاسی نیست؛ اما در آن موقع همه تبلیغ میکردند که این یک بازی سیاسی است! از این کار، دو هدف مورد نظرشان بود: یکی مسأله تعامل ایرانی، آمریکایی در این بازی بود - من نمیدانم شما چقدر مطّلع بودید؛ ولی ما که در جریان خبرهای خارجی و گفتارهای رادیوهای گوناگون دنیا قرار میگیریم، میدیدیم از این مسأله پُر است - دوم این که پیشبینیهای عمده، بخصوص از طرف خودِ آمریکاییها - ولو صریحاً هم اظهار نمیکردند - مبیّن این بود که ایران گل خواهد خورد؛ نه این که گل خواهد زد و در یک موقعیت ویژه، رئیسجمهور آمریکا هم میآمد و از موضع اقتدار و بزرگمنشی و بزرگواری، یک پیام هم میداد که «بله؛ حالا گل را به شما زدیم، اما بالاخره بیایید دست دوستی هم به هم بدهیم!» بنابود آن شب پیام رئیس جمهور آمریکا از تلویزیون سراسریشان پخش شود. این گل و بعد دنباله بازیای که بچههای عزیزمان ادامه دادند، قضایا را صد و هشتاد درجه تغییر جهت داد و حقیقتاً مظهری شد از وضعیت ملت ایران در مقابل آمریکا. این که من در آن پیام گفتم «مظهر» است، نمیخواستم بگویم که این آقا به خاطر جنبه سیاسی گلزده؛ نه. ایشان بازی فوتبال میکند، ماهر است، با تکنیک آشناست، از حریفش قویتر است و گل را زده است. هرکسی هم جای ایشان بود، این گل را میزد؛ هرکسی هم جای او بود، آن گل را میخورد. بنابراین، بحث این نبود که این گل بهخاطر مسأله سیاسی زده شده؛ اما این گل هویت سیاسیای را که در دنیا به این بازی داده بودند، بهکلّی به عکس خواست آنها عوض کرد و من از این موقعیت حداکثر استفاده را کردم. البته آنها خیلی عصبانی شدند و بعد هم همان عناصر امپراتوری خبری دنیا گفتند که فلانی فوتبال را سیاسی کرد! نگفتند که ما چند هفته است که خودمان این بازی را سیاسی میکنیم!
ضمن عرض سلام و تبریک و تهنیت خدمت رهبر بزرگوار و عزیزمان و تشکّر از اینکه این فرصت را به ما دادید تا در خدمتتان باشیم. قشر جوان ما برای اینکه خلّاقیتهای خودش را در عرصههای مختلف به منصه ظهور برساند و در مسائل مختلف اجتماع بتواند تحلیل صحیح و درک درستی داشته باشد، نیاز به یک محیط سالم و دور از تشنّج دارد؛ اما در حال حاضر و در شرایط کنونی، برخوردهای بعضاً ناخوشایند جناحها، این فضا را تا حدودی نامناسب ساخته که ریشه این برخوردها هم در بعضی از موارد برای ما واقعاً روشن نیست و ظاهراً به دهه قبل برمیگردد. خود این گروهها هم در متن انقلاب بودند و به خوبی میدانند که از مهمترین عوامل در پیروزی این انقلاب و تداوم آن، «وحدت» امت بوده و هست. اما این درگیریها علاوه بر آن که به این وحدت صدمه وارد میکند، ما جوانان را هم دچار یک سردرگمی و یک نوع خستگی کرده است. سؤال من این بود که نسل جوان و بخصوص دانشجویان، برای این که در شرایط کنونی - که در شرف ورود به دهه سوم انقلاب هستیم - بتوانند تحلیل صحیح و شناخت درستی از مسائل داشته باشند و در فضای این درگیریها و جنجالها و هیاهوها، از چالشهای اصلی انقلاب، از مسائل مهم کشور و از دشمنان واقعی خودشان غافل نشوند، تکلیفشان چیست و چهکار باید بکنند؟ دیگر این که توصیه حضرتعالی به جناحهای مختلف در این زمینه چیست؟
توصیهی من به جوانان این است که گوششان اصلاً بدهکار این دعواهای - به قول شما - جناحی نباشد. توصیه من به جناحها هم همانی است که بارها گفتهام: دست بردارند. اما من نکتهای را به شما بگویم. ببینید؛ امروز اختلاف سلیقههای سیاسی هست، بگومگوهایی هم هست؛ اما در دنیا سعی میشود که این بگومگوها به عنوان یک مبارزه و جنگ تمام عیار وانمود شود. حقیقت قضیه این نیست. امروز شما به صحنه سیاسی بعضی از کشورها نگاه کنید؛ مثلاً همین دعوایی که الان بین حزب دمکرات و جمهوریخواه آمریکا جریان دارد و کار را به آنجاها کشانده که همهتان میدانید و در روزنامهها و رادیوها آن را خوانده و شنیدهاید. ببینید؛ شما این را مقایسه کنید با اختلافی که فرضاً بین هیأت اجرایی و هیأت نظارت بر سر تفسیر یک ماده قانون وجود دارد. آیا اینها اصلاً با هم قابل مقایسه است؟ اختلاف و جنگ و مبارزه آن است. اینها که اختلافی نیست؛ اینها که جنگ و دعوایی نیست.
البته بعضی از روزنامهها انصافاً بد عمل میکنند. نوع تیتر زدن، نوع مقاله نوشتن و نوع خبر دادن، حاکی از این است که یک دعوای عظیمِ دست بهیقهای است؛ اما حقیقت قضیه اینگونه نیست. البته خارجیها میخواهند اینگونه وانمود کنند. خارجیها میخواهند بگویند که الان یک جنگ عمیق و دعوای خونین خاکی وجود دارد؛ اما من به شما عرض کنم که چنین چیزی نیست؛ این دروغ است. پایههای اصلی نظام، مسؤولان اصلی نظام، مسؤولان سیاسی و اقتصادی نظام و مسؤولان دولتی و غیردولتی ممکن است اختلاف سلیقههایی هم با یکدیگر داشته باشند؛ اما با هم زندگی میکنند. همان چیزی که ما به آن «وحدت» میگوییم، همان را دارند.
البته کسانی هم هستند که با اینها همفکر و همعقیده نیستند؛ آنها جزو این مجموعه محسوب نمیشوند. آحاد ملت هم که بهکلّی از این جناحها خارجند. آحاد ملت راه خودشان را میروند و کار و تلاش خودشان را میکنند. هر کسی با مشکل خودش درگیر است و دست و پنجه نرم میکند و آرزوها و آرمانها و شوقها و خواستهای خودش را دارد. اینطور نباشد که تصوّر شود حالا جنگ عظیم و دعوای آن چنانیای - آنطور که بیگانهها تصویر میکنند و بعضی از آدمهای غافل کشور هم در روزنامههایشان ارائه میدهند - وجود دارد. خیر؛ وجود ندارد. البته اختلاف سلیقه هم هست.
وحدت کلمه، رمز پیروزی هر ملتی است. رمز پیروزی انقلاب ما هم واقعاً وحدت کلمه بود. رمز پیروزی در جنگ هم وحدت کلمه بود. رمز پیروزی در دورههای بعد از جنگ تا امروز هم که دوره سازندگی است، باز وحدت کلمه است. ما اگر وحدت کلمه نداشته باشیم، اگر نقطه توافق عظیم ملی نداشته باشیم، همه دستاوردهای این ملت از دست خواهد رفت. خوشبختانه این را داریم و مردم گرد آن متّحدند. شما ببینید در راهپیماییها، در اجتماعات عظیم مردمی، آنجایی که شعارهای مشترک و آرزوهای عمومی مردم مطرح میشود، مردم چطور از همه قشرها شرکت میکنند و هیچ اختلافی هم با همدیگر ندارند.
از آن جا که نسل جوان، بهویژه دانشجو، در مسائل مختلف حقیقتجو و کنجکاو است، همیشه بهدنبال تحلیلهای شفّاف و صحیحی از مسائل است. مسلماً استمرار چنین جلساتی، که تبادلی بین پرسشها و مسائل جوانان و پاسخهای جنابعالی میشود، خیلی میتواند کمک کند که دانشجو به تحلیلهای درست برسد و دنبال سیاستکاریها نرود و به دامن جناحهای مختلف نیفتد و در حقیقت یک اندیشه سیاسىِ و تدبیر سیاسی درست داشته باشد. مسألهای که ما در سالهای گذشته در دانشگاه داشتیم این بود که در بحثهای مختلف با دانشجویان به این نکته میرسیدیم که به دلیل نوپایی نظام و تجربه جدید حکومت اسلامی، به نظر میرسد که در آغاز، سیاستها و روشها و یا انتخاب و انتصاب افرادی که در قسمتهای مختلف هستند، بعضاً درست نبوده است و این یک بازنگری در این مسائل را میطلبد. ما با بعضی از دوستان که در این خصوص بحث میکردیم، به این نتیجه میرسیدیم که موضوع «مصلحت» و یا «شأن نظام»، عدم پیرایش در این مسائل را ایجاب میکند. همیشه این بحث بین ما دانشجویان هست که در حقیقت مرز مصلحت چیست؟ فکر میکنم مصلحت اندیشی و مصلحتکاری، بحث ریشهداری در کلّ تاریخ و جریانهای مختلف است و همیشه گروههای مختلف و دشمنان نظام و انقلاب، از این نکات استفاده میکنند، برای این که با تکیه بر اینها، در نسل جوان شبهه ایجاد کنند. در این جا دو تحلیل وجود دارد: یکی اینکه به خاطر همین بحثِ مصلحت، در مورد این مسائل اصلاً بحث نشود؛ دیگر این که مردم به عنوان محرمان انقلاب، در مورد این مسائل و جزئیّاتی که دارد توجیه شوند و در این مورد به آنها توضیح داده شود. شما به عنوان رهبر معظّم انقلاب، نظرتان در مورد برخورد با این مسائل چیست؟
These issues are not all alike, and one cannot make a blanket judgment about them. Naturally, when you speak of expediency, considering what is expedient and safeguarding the interests of the system is indeed a principle; there is no doubt about that. At times, the interests of a country or a nation do not call for a particular measure or action. Expediency is certainly important and must not be ignored. But it is quite wrong to keep doing something bad and perpetuating it under the pretext of expediency.
من یک نکته را اوّل بگویم و آن این است که به نظر من بایستی به مسؤولانِ شناخته شده نظام و کسانی که بارهای سنگینی بر دوش دارند، اعتماد کرد. ببینید؛ شما وقتی سوار اتوبوسی میشوید، طبیعی است که این اتوبوس یکوقت تند میرود، یکوقت کُند میرود، یکوقت ویراژ میدهد، یک وقت سبقت میگیرد، یک وقت نمیگیرد؛ اگر بنا باشد در هر یک از این قضایا به راننده بگوییم آقا این دفعه چرا شما پا روی ترمز گذاشتی، چرا رفتی دنده فلان، چرا رفتی این طرف، این که اصلاً نمیشود؛ باید اعتماد کرد. وقتی نشستیم این آدم را قبول کردیم و گفتیم که در اینجا این مسؤولیت را انجام دهد، طبعاً باید اعتماد کرد.
As for whether we students, we young people, or a particular group should discuss matters that we consider to be shortcomings, I am not saying that we should refrain from discussing them. In fact, I believe you should discuss them. But try to make your discussions grounded in reality rather than merely abstract. Discussions detached from actual circumstances, information, and facts, and based solely on analysis, can be very misleading.
بنده در اینجا یکی از اقبالهایی که دارم این است که افراد زیادی به عنوان صاحبنظر، ناصح، علاقهمند به بنده، یا احیاناً منتقد، نامههای تحلیلی - غیر از نامههای معمولی که میآید - درباره بعضی مسائل مهم مینویسند؛ من هم بعضی از آنها را خودم میخوانم، بعضی را هم خلاصه میکنند و به نظر من میرسانند. میبینم خیلی ازاین تحلیلهایی که انجام میگیرد، ناشی از بیاطّلاعی است؛ یعنی از چیزی خبر ندارند. اگر همین نکته گفته شود که آقا این حرفی که شما میگویید فلان کس به فلان کس زده، من میدانم که این دنباله را داشته، یا این مقدّمه را داشته، یا اصلاً این حرف گفته نشده، یا در فلان زمان گفته شده، همه این تحلیل طولانی نقش بر آب خواهد شد! من اعتقادم این است که جوانان - بخصوص در محیط دانشگاه - بحث و گفتگو کنند؛ اما سعی کنند واقعیتها و اخبار درست بر تحلیل آنها سایه بگستراند - یا به تعبیر بهتر، پرتو بیفکند - تا تحلیلها واقعی باشد. اگر این کار را بکنید، به نظر من خوب است.
The second point is not to let discussions turn into quarrels. Quarreling is bad. Islamic terminology calls this undesirable kind of disputation 'mira'. It means constantly showing off one's knowledge and always trying to impose one's own view in a debate. It is strongly condemned in religious law and is not commendable from a rational standpoint either. If you observe these two points, I believe it is good for you to sit, think, discuss, organize large meetings, and debate one another as much as you wish. It clarifies and refines people's thinking.
جوانانی که در دوران انقلاب بودهاند، حضور سلطه استعمار را بهخوبی لمس کردهاند؛ به خاطر این که خیلی چیزها را دیده و درک نمودهاند. ولی جوانانِ امروز مفهوم و تصویر روشنی از سلطه و استعمار در ذهنشان نیست و این طبیعی است؛ به دلیل این که در دوران انقلاب نبودهاند، مستشاران خارجی را ندیدهاند و کلاًّ حضور چکمههای استعمار را در میهن اسلامیمان لمس نکردهاند. با توجّه به این که هر موقع حرف نفی غرب به میان میآید، به دلیل همین تصویر روشنی که جوانان در ذهن خودشان ندارند، سریعاً نفی فنآوری به ذهنشان میرسد؛ با توجّه به این که عدّهای تبعیّت از غرب را دربست قبول کردهاند و عدّهای پذیرش غرب را نفی ارزشها و اصول اسلامی و ملی دانستهاند و با توجّه به این که نفی غرب و تبعیّت غرب، حتماً در انقلاب و نظام حاکم دلایل مشخّصی داشته است، میخواستم از حضورتان خواهش کنم که تعریف جامع و مانعی از غرب داشته باشید، که در کنار این که خوبیها را از غرب اخذ میکنیم، با حفظ اصول و ارزشهای اسلامی و ملیمان، بدیها را کنار بگذاریم. به نظر شما کلاًّ نقطه تعادل در این میان چیست؟
این سؤال خیلی مهمّی است. من اینجا چند نکته را در همین زمینه عرض میکنم. اوّل این که نفی غرب، به هیچوجه به معنی نفی فنآوری و علم و پیشرفت و تجربههای غرب نیست و هیچ عاقلی چنین کاری را نمیکند. نفی غرب، به معنای نفی سلطه غرب است که هم سلطه سیاسی مورد نظر است، هم سلطه اقتصادی و هم سلطه فرهنگی. من در این فرصت اندک، در زمینه سلطه فرهنگىِ غرب چند جمله میگویم، شاید انشاءاللَّه برای شما مفید باشد.
ببینید؛ فرهنگ غرب، مجموعهای از زیباییها و زشتیهاست. هیچ کس نمیتواند بگوید فرهنگ غرب یکسره زشت است؛ نه، مثل هر فرهنگ دیگری، حتماً زیباییهایی هم دارد. هیچ کس با هیچ فرهنگ بیگانهای اینگونه برخورد نمیکند که بگوید که ما درِ خانهمان را صددرصد روی این فرهنگ ببندیم؛ نه. فرهنگ غرب، مثل فرهنگ شرق، مثل فرهنگ هرجای دیگر دنیا، یک فرهنگ است که مجموعهای از خوبیها و بدیهاست. یک ملت عاقل و یک مجموعه خردمند، آن خوبیها را میگیرد، به فرهنگ خودش میافزاید، فرهنگ خودش را غنی میسازد و آن بدیها را رد میکند. همانطور که گفتم، در این زمینه، بین فرهنگ اروپایی، غرب، آمریکایی، آمریکای لاتین، آفریقا و ژاپن فرقی نیست و هیچ تفاوتی ندارد و در این حکمی که میگویم، همه یکسان هستند. ما در مقابل هر فرهنگی که قرار میگیریم، بهطور طبیعی تا آن جایی که میتوانیم، باید محسّنات آن را بگیریم و چیزهایی که مناسب ما نیست - بد و مضرّ است - و با چیزهایی که به نظر ما خوب است، منافات دارد، آن را رد کنیم. این اصل کلّی است. منتها در زمینه فرهنگ غربی نکته مهمّی وجود دارد که من دلم میخواهد شما جوانان به این نکته توجّه کنید. فرهنگ غرب - یعنی فرهنگ اروپاییها - عیبی دارد که فرهنگهای دیگر، تا آن جایی که ما میشناسیم، آن عیب را ندارند، و آن «سلطهطلبی» است. این، قطعاً دلایل انسانی و جغرافیایی و تاریخیای دارد. از اوّلی که اینها در دنیا به یک برترىِ علمی دست یافتند، سعی کردند همراه با سلطه سیاسی و اقتصادی خودشان - که به شکل استعمار مستقیم در قرن نوزدهم انجامید - فرهنگ خودشان را هم حتماً تحمیل کنند. اینها با فرهنگ ملتها مبارزه کردند؛ این بد است. ملتی میگوید فرهنگ من باید در این کشور جاری شود! این چیز قابل قبولی نیست. هر چند هم خوب باشد، آن ملتی که این فرهنگ بر او تحمیل میشود، این را نمیپسندد. شما یقیناً خوردن نان و ماست را به میل و اشتهای خودتان، ترجیح میدهید به این که چلوکباب را به زور در دهانتان بگذارند و بگویند باید بخوری! وقتی کاری زورکی و تحمیلی شد؛ وقتی از موضع قدرت انجام گرفت و وقتی متکبّرانه و مستکبرانه تحمیل گردید، هر ملتی آن را پس میزند؛ باید هم بزند. مثلاً کراوات یک پدیده غربی است. غربیها این را میخواهند، دوست میدارند و با سنّتشان هماهنگ است؛ اما اگر شما که اهل فلان کشورِ دیگر هستید و تصادفاً کت و شلوار را انتخاب کردهاید، کراوات نزدید، یک آدم بیادب محسوب میشوید! چرا؟! این فرهنگ شماست؛ تقصیر من چیست؟ اگر کت و شلوار پوشیدید، باید پاپیون و کروات بزنید، و الاّ در فلان مجلس رسمی راه ندارید و یک آدم بیادب و غیرمنضبط و بینزاکت تلقّی میشوید! این، آن تحمیل فرهنگ غربی است. زن غربی، روشهایی دارد. آنها نسبت به مسأله زن و روش زن و پوشش زن و ارتباطش با مردان و حضورش در جامعه، فرهنگی دارند - خوب یابد، بحثی سرِ آن نداریم - اما سعی دارند این فرهنگ را به همه ملتهای دنیا تحمیل کنند! در باب فرهنگ غربی، این بد است.
من یک وقت مثالی زدم و گفتم شما گاهی خودتان به انتخاب خود غذای مقوّی و یا داروی شفابخشی را مصرف میکنید؛ اما یک وقت بیهوشتان میکنند، یا میخوابانند، دست و پایتان را میگیرند و با آمپول چیزی را به شما تزریق میکنند! سعی شده است از طریق رؤسای کشورها و رژیمهای فاسد، فرهنگ غربی به ملتها تزریق شود! رژیم و خاندان فاسد پهلوی - که خدا از اینها به خاطر آنچه که با ملت ایران کردند، نگذرد - از این قبیل بودند. اینها با انواع روشها و شیوهها سعی کردند فرهنگ غربی را بر کشور ما حاکم کنند. به خاطر این، ملت ایران را تحقیر میکردند؛ فرهنگ ملی را تحقیر میکردند؛ باورهای ملی را تحقیر میکردند.
شما ببینید در دوران حکومت پهلویها و اندکی قبل از آن در اواخر حکومت قاجارها، که همین حمله غربیها شروع شده بود و در دوران پهلویها به اوج خود رسید، پرورش یافتههای آن دوران، ملت ایران را اصلاً قابل این نمیدانستند که بتواند خودش را اداره کند، بتواند کاری بکند، بتواند چیزی بسازد، چیزی به دنیا ارائه دهد و یا بر معلومات دنیا اضافه کند. این به خاطر چیست؟ این به خاطر تحقیر فرهنگ ملت، تحقیر هویّت ملی و تحمیل فرهنگ بیگانه است. هویّت ملی با «فرهنگ» شکل میگیرد. هویت هر ملتی، فرهنگ اوست؛ این را نبایستی زخمی و جریحهدار کرد. علت مقابله ملت ایران با فرهنگ غربی این است، والاّ بله، فرهنگ غربی محسّنات و زیباییهایی هم دارد. البته زشتیهایی هم دارد که آن زشتیها بیخ ریش خودشان! اشکالی ندارد که ما زیباییهای فرهنگ آنها را فرا بگیریم. این که حالا آن زیباییها چیست، میتواند مورد بحث قرار گیرد.
Say: bring no candle into this gathering tonight,
For the radiant face of the beloved is our full moon.
از جنابعالی تشکّر میکنم که با حضور گرم و صمیمیتان در جمع ما، یک خاطره زیبا از دهه فجرِ امسال برایمان ایجاد کردید. رهبر عزیزم! هر زمان که از انقلاب و برکات آن صحبت به میان میآید، به تغییر و تحوّل نقش اجتماعی زنان اشاره میشود؛ اما از آنجا که ما در دوران قبل از انقلاب نبودیم، نمیتوانیم مقایسهای بین این دورهها برقرار کنیم. در نتیجه برایمان ملموس نیست که در آن زمان چه وضعیتی حاکم بود و چه چیزی باعث آن دگرگونی در روحیه خانمها و متقابلاً دید جامعه نسبت به مسؤولیتپذیری خانمها شد. از طرف دیگر با گذشت این زمان، هنوز هم شاید خانوادههایی وجود داشته باشند - بخصوص در بعضی از مناطق - که نسبت به پذیرش این مسأله تردید دارند. به نظر شما چطور میتوان بین این رضایت خانواده و آن تکلیف شرعی که امام مطرح میکردند - که بر عهده زنان است در عرصههای اجتماعی شرکت کنند - تعادل برقرار کرد؟
نقش زنان در انقلاب زیاد بوده است. پس از پیروزی انقلاب تا امروز هم واقعاً بانوان کشور در همه صحنهها خیلی نقش داشتند و این حادثه خیلی بزرگ و شگفتآوری است. تصوّر من این است که بانوان در دوره پیش از انقلاب و در دوره آن رژیم، مورد ستم سیاسی و فرهنگی بودند؛ بیش از آنچه که در بعضی از خانوادهها ممکن بود مورد ستم قرار گیرند. به جای نقش آفرینی، آنها را به بیکارگی و به ابتذال سوق میدادند. انقلاب حقیقتاً میدانی باز کرد و خانمها بیش از آقایان در این قضیه فعالیت و حماسه خلق کردند.
در پاسخ به این سؤال که دختران با خانوادههایشان احیاناً ممکن است در این زمینهها مسألهای داشته باشند، من تصوّرم این است که الان هم عمده خانوادههای ایرانی - حالا نمیتوانم ادّعای عمومیت کنم - کسانی هستند که با مسائل کشور و مسائل انقلاب آشنایند، به آن علاقهمندند، به آن عشق میورزند و اگر فرزندانشان بخواهند در فعّالیتهایی که آنها را در این تلاش عمومی سهیم میکند، به نحوی شرکت کنند، خانوادهها از آن استقبال خواهند کرد. ممکن است یک خانواده تشخیصشان این باشد که این دختر خانم اگر مثلاً درس بخواند، برای آینده کشور مفیدتر است؛ لذاست که روی درس خواندن او تکیه میکنند. بعد میبینند فلان فعالیت اجتماعی با درس خواندن او منافات دارد، لذا از آن جلوگیری میکنند، یا نصیحت میکنند که در آن وارد نشود، یا به هر حال نوعی ممانعت ایجاد میکنند. من گمان میکنم آنچه وجود دارد - اگر وجود داشته باشد - از این قبیل است. والاّ خانوادهها با فعّالیت فرزندانشان قاعدتاً نباید مخالف باشند.
فعالیتهای گوناگون در جوانان شخصیت میآفریند؛ شخصیت آنها را استحکام میبخشد و آینده آنها را تضمین و روشنتر میکند. توصیه من به خانوادهها این است که کمک کنند تا فرزندانشان در فعّالیتهای مناسب شرکت کنند. به دختر خانمها هم سفارش میکنم که خواست خانواده را یکسره به عنوان یک شیء مزاحم تلقّی نکنند. شما مثل فرزند من هستید و من نصیحتی که به شما میکنم، از موضع یک پدر است. شما این را از من بپذیرید که اغلب اوقات تشخیص پدرها و مادرها در این که چه چیزی برای این جوان یا نوجوان مصلحت است و چه چیزی مصلحت نیست، از تشخیص خود آنها بهتر و روشنتر است. بدانید که آنها دلسوزند.
Of course, discuss these matters with your parents. I recommend that fathers and mothers give their children room to discuss things with them. Parents should also respect their children's wishes and arguments, and when they find an argument persuasive, they should accept it. I think this would be an appropriate way to resolve the matter.
من به جوانان توصیه میکنم که در فعّالیتهای اجتماعی حضور داشته باشند؛ منتها مواظب باشند که این فعّالیت اجتماعی، آنها را از درس خواندن دور نکند. در فعّالیتهای اجتماعی هم آن چیزهایی که جنبههای دینی آن واضحتر است، آنها را مرجّح بدارند. این یک نکته بسیار مهمّی است. آنجایی که میبینید جنبه دینی و معنوی آن فعّالیت اجتماعی واضح است، یقیناً بیضررتر و یا کمضررتر است؛ علاوه بر این که فواید تلاش و فعّالیت اجتماعی و شرکت در فعّالیت دستجمعی را هم دارد. مثلاً فرض کنید دو اردو وجود دارد که شما مخیّرید به این اردو بروید یا به آن اردو. این اردو مربوط به جمعی است که جنبههای دینی بیشتری دارند، اما آن یکی کمتر. آن اردویی را ترجیح دهید که جنبههای دینی بیشتری دارد. البته ممکن است همیشه دَوَران امر اینگونه واضح نباشد؛ مسلّماً تشخیص دقیق شما و کمک پدر و مادرتان را لازم دارد.
الّلهم لک الحمد حمد الشّاکرین. خداوند را شاکرم که این توفیق را به بنده عطا فرمود که در محضر حضرتعالی باشم. همانطور که استحضار دارید، حضرت امام در صدر انقلاب، اقدام به کادرسازی نیروهای جوان کردند و حقیقتاً مسؤولیتها را به جوانان سپردند و آنها را برای مسؤولیتپذیری و اداره حکومت تربیت نمودند. اتفاقاً اگر از همین منظر نگاهی بکنیم، میبینیم زمانی که حضرت امام اقدام به چنین عملی کردند، یکسری اتّهامهایی را به انقلاب وارد کردند و گفتند که جوانان بیتجربه میخواهند حکومت کنند و اداره حکومت را به دست گیرند. در عین حال، ما نمونههای زیادی از موفّقیت جوانان را در برهههای گوناگون انقلاب شاهد بودهایم. مثلاً جوانان ما اکثراً فرمانده لشکر بودند، فرمانده تیپ و گردان بودند و خیلی هم موفّق بودند. به نظر من، در حال حاضر برای این که انقلاب رفتهرفته این اتّهام را از خودش دور کند، از این اصل که به جوانان مسؤولیت بدهد و آنها را در اداره حکومت سهیم کند، فاصله میگیرد. میخواستم نظر حکیمانه حضرت عالی را راجع به این قضیه بدانم.
اولاً من این نکته را بگویم که برای رفع اتّهام جوانگرایی، ما هیچ اقدامی نمیکنیم؛ خاطرتان جمع باشد. اگر واقعاً جوانگرایی یک حُسن است - که حُسن هم هست - و مسؤولیت دادن به جوانان و اعتماد کردن به آنها موجب پیشرفت کشور است، بدانید امروز هم همانگونه است. من یک مقدار آگاهیهای خودم را در این مورد به شما بگویم که فکر میکنم برایتان مفید باشد. اوّلاً این که میگویید امام در اوّل انقلاب به جوانان مسؤولیت دادند، البته درست است و در خیلی جاها اینطور بود؛ اما خیلی جاها هم اینگونه نبود. مثلاً در شورای انقلاب - که اوّلین مسؤولانی که امام معیّن کردند، شورای انقلاب بود - مرحوم آیةاللَّه طالقانی حضور داشت که آنوقت مرد هفتاد سالهای بود. افرادی بودند که از نظر سن از ایشان هم بزرگتر بودند و در شورای انقلاب عضو بودند. به نظرم میآید که در شورای انقلاب - آن شورایی که امام معیّن کردند و بعد البته کسانی هم اضافه شدند - جوانترین فرد من بودم که سی و نه سال داشتم. البته بعداً کسانی اضافه شدند که آنروز از من جوانتر بودند؛ اما من که از ابتدا عضو شورای انقلاب بودم، جوانترین آنها بودم و سی و نه سالم بود، که تقریباً جوان به این معنا در او صدق نمیکند. آن وقت دولتی که امام دستور تشکیل آن را دادند، اگر شما با دولتِ امروز ما مقایسه کنید، خواهید دید که دولت امروز ما از آن دولت جوانتر است. رئیس آن دولت فردی در حدود هفتاد ساله بود؛ اما امروز رئیس دولت ما یک مرد پنجاه و سه، چهار ساله است. آن روز ما وزرایی داشتیم که سن بعضی از آنها هفتاد سال و شصت و پنج سال و در این حدود بود و گمان نمیکنم که جوانترین آنها از پنجاه سال کمتر داشت؛ اما امروز وزرای ما بین چهل و پنجاه سال و معدودی هم بین پنجاه و شصت سال سن دارند. بنابراین، امروز دولت ما از دولت اوّل انقلاب جوانتر است.
البته شما راست میگویید؛ امام به جوانان اعتماد و اعتقاد داشتند. لذا مثلاً فرماندهان اوّلیه سپاه پاسداران - که هسته اوّلیه سپاه را اینها گذاشتند - این مجموعه عظیم را تشکیل دادند و سپاه در جنگ آن همه نقش آفرید. وقتی اینها به امام معرفی شدند و امام اینها را شناختند، به هیچ وجه نگفتند که شما جوانید، چطور میخواهید این کار را بکنید؛ نخیر، بلکه استقبال هم کردند. یا مثلاً در کابینه شهید رجایی، یک عدّه جوانان خیلی خوب بودند. اوّلین کابینهای که جوانان را به معنای واقعی کلمه وارد مسؤولیت کرد، کابینه شهید رجایی بود. بعد هم آقای مهندس موسوی بودند که جوانان را وارد میدان کردند.
امروز هم جوانگرایی هست. منتها ببینید؛ همان جوان دیروز که مسؤولیتی به او داده شده و آن را پذیرفته و بیست سال هم مسؤولیت اجرایی دارد، این نمیشود به جرم این که دیگر الان جوان نیست، آدم به او مسؤولیت ندهد. تجربه چیزی نیست که ناگهان به دست بیاید؛ بلکه مثل ظرفی است که شما برای بهدست آوردن یک صمغ گران قیمت، زیر درختی - مثلاً درخت کائوچو - میگذارید که قطره قطره این ظرف پُر شود؛ بعد که این ظرف از این صمغ پُر شد، بگوییم دیگر بس است؛ بعد بگیریم خالیش کنیم و مجدداً آن را زیر درخت بگذاریم تا پُر شود.
We should appreciate these experiences and those who have gained them. Of course, relying on experienced people must not mean restricting opportunities for the young. Nor do I believe such an attitude prevails among officials today, so that one could say young people are given no opportunity. No. Even now we see capable young people carrying out major responsibilities. We hope this spirit will be strengthened both among young people, encouraging them to enter important fields of work, and among officials, encouraging them to make use of these talents.
In the twilight's prayer niche, I saw my face in prostration,
I have no sorrow amid blood; let my face be turned toward you.
رهبر بزرگوار! جنابعالی در جملهای بدین مضمون: «او به ما فهماند که انسان واقعی شدن و تا نزدیک مرزهای عصمت پیش رفتن افسانه نیست»، حضرت امام را معرفی کردید. در زمان حیات حضرت امام، دانشجویان یا جوانان، نمایندهای از ایشان درخواست کرده بودند تا در مورد مشکلاتشان به ایشان مراجعه کنند؛ حضرت امام هم جنابعالی را معرفی کرده بودند. خواهشی که بنده از شما دارم، این است که شما هم لطفی بکنید و به اسم، نمایندهای یا نمایندگانی را معرفی بفرمایید، تا جوانان در مورد مشکلات و سؤالاتی که خواهند داشت، به آنها مراجعه کنند.
البته آن زمان امام به یک عدّه از جوانان دانشجو که رفته بودند به ایشان مراجعه کرده بودند، بنده را معرفی کردند؛ بنده هم میرفتم. الان هم روحانیون خوبی در بین دانشجویان هستند که مورد تأیید من هستند. البته من نمیخواهم در اینجا اسم بیاورم؛ لیکن بعضیها را حتی من به اسم هم در بین مجموعههای دانشجویی معرفی کردهام و الان حضور دارند و فعّالیتهای خیلی خوبی هم میکنند. آن روزی را که شما اشاره میکنید، این کار، یک کار نویی بود؛ یعنی هیچ سابقه نداشت که یک عدّه جوان بیایند از امام درخواست کنند که یک روحانىِ مثلاً علاقهمند به مسائل جوانان را به اینها معرفی کند؛ که امام هم معرفی کردند و در رسانهها هم این قضیه گفته نشد و همین خود جوانان آن را پخش کردند و حالا جنابعالی هم اطّلاع دارید و آن را مطرح میکنید؛ لیکن الان خوشبختانه این کار، کارِ رایجی است. الان در همه دانشگاهها روحانیون جوانی حضور دارند که فعّالیت میکنند. البته همه در یک سطح نیستند و به یک اندازه از فعالیت و کارایی قرار ندارند؛ لیکن بینشان کسانی هستند که حقیقتاً کارایی دارند و از آن روزِ بنده اگر بهتر نباشند - که یقیناً بهتر هم هستند - کمتر نیستند.
What about those who are not university students?
جوانان یکوقت مجموعهای هستند که میخواهند مراجعه کنند - مثلاً دانش آموزان، یا کارگران - طبیعتاً میشود کسی را معرفی کرد؛ والّا همینطور که مجموعهای نباشند، به روحانیون فراوانی که هستند، مراجعه میکنند و از روحانیون جوان استفاده میکنند. میخواهم بگویم که فرق حالا و آن روز این است که آن روز اصلاً این ارتباط با جوانان - بخصوص جوانان دانشجو - باب نشده بود، لذا این کار لازم بود؛ اما الان خوشبختانه ارتباط با جوانان باب شده است. خیلی از روحانیون و فضلای ما که خودشان هم جوانند، الان با جوانان در ارتباطند؛ مسائل جوانان را بررسی میکنند؛ به آنها رسیدگی میکنند و انسان کارهای خوب و حرفهای ارزشمندی از اینها میشنود. بنابراین، گمان نمیکنم الان نیازی باشد که من کسی را معرفی کنم. البته اگر یک وقت هم در گوشهای لازم باشد، حرفی ندارم.
با این بازار زیاد نشر کتاب و انواع مختلف کتابی که در بازار ما هست، پیدا کردن کتابهای خوب برای انسان سخت شده است. من خواهش میکنم اگر ممکن است، شما افرادی را معرفی بفرمایید تا کتابهایی را که بیشتر به درد جوانان میخورد و میتواند سؤالهای جوانان را پاسخ دهد، از طریق رسانهها معرفی کنند و جوانان بتوانند سؤالات خود را خیلی بهتر جواب بگیرند و در زمینههای مختلف، راحتتر مطالعه کنند.
پیشنهاد خوبی است؛ رویش فکر میکنم. البته قبلها در دوران مبارزات، خود من این کار را میکردم؛ یعنی اصلاً کتابهایی را میخواندم، به قصد این که ببینیم به درد چه کسی میخورد، یا کجاهایش به درد چه کسانی میخورد و یادداشت میکردم. جوانانی که با من رفت و آمد داشتند - عمدتاً در مشهد، یا در دورهای که مشهد نبودم؛ تبعید بودم - من اسم میدادم که این کتابها را بخوانید؛ این کتابها هم متنوّع بود. الان هم میشود این کار را کرد و مجموعهای را در نظر گرفت. البته پخش آن از رسانهها مصلحت نیست؛ بهخاطر این که وقتی ما یکسری کتاب را رسماً از رسانهها معرفی میکنیم، در واقع کأنّه دایره کتابخوانی را محدود میکنیم. این مصلحت نیست که ما بگوییم این کتابها مجاز است و معنایش این است که خوب است؛ معنایش این است که غیر این کتابها خوب نیست؛ شاید این شکلش صحیح نباشد. اما این که هرکس به ما مراجعه کرد و گفت من چه کتابی را بخوانم، بشود یک فهرست و سیاهه خوبی به او داد. البته کار قابل بررسیای است.
من بسیار خوشحالم که در این جمع صمیمی و دوستانه شرکت کردهام. لازم میدانم باز هم از شما تشکّر کنم که مجال دیدار دو نسل را فراهم کردید؛ یک نسل ما جوانان امروزی هستیم؛ متولّد در سالهای آغازین انقلاب و پرورش یافته در دوران طلایی بعد از انقلاب؛ و شما که از نسل بانیان انقلاب هستید. آنچه که بیشتر مورد توجّه نوجوانان است، این است که شما و همرزمانتان، در زمانی که همسن و سال ما بودید، بهخاطر اندیشه والا و هدف مقدّسی کهداشتید، تلاش میکردید. همانطور که مستحضر هستید، ما در آستانه دهه سوم انقلاب هستیم که مقارن با سالهای پایانی قرن بیستم میلادی است. قطعاً یک سری فراز و نشیبها و گردنههای جدیدی برای ما پیش خواهد آمد که به دلیل موقعیت سنیای که ما داریم، مسؤولیت سنگینی هم برای گذر از این گردنهها برروی دوش ما هست. جوانان ایرانی از قبل از انقلاب بهوسیله افراد آگاهی که هدف تشکیل حکومت اسلامی را به آنها منتقل میکردند، تکلیف خودشان دانستند که برای پیروزی انقلاب تلاش کنند. بعد از پیروزی انقلاب هم برای حفظ انقلاب در زمانی که جنگ و مسائل دیگر پیش آمد، تلاش کردند. به هر حال، تا آن جایی که به ما منتقل شده، جوانان خوب توانستند وظیفهشان را انجام دهند؛ اما از این به بعد برای من و امثال من که به دلیل تعلّق خاصّی که به انقلاب دارند، طبیعتاً دغدغه خاصّی هم برای این انقلاب و آینده این انقلاب و آنچه که دستاورد خون هزاران شهید است، دارند، این نگرانی هست که این فراز و نشیبها را چگونه باید شناخت؛ چگونه باید با آنها مقابله کرد؛ چگونه باید برای طی کردن آنها آماده شد؟ از شما بهعنوان یک پدر مهربان تقاضا میکنم که نصایح خودتان را بفرمایید.
همانطور که شما میگویید، در سالهای آینده و در همه دورههای عمر شما جوانان - که ان شاءاللَّه طولانی باد و طولانی خواهد بود - با بسیاری از مسائل مواجه خواهید شد. هر انسان زندهای طبعاً با مسائل فراوانی مواجه میشود. حالا آیا این مسائلی که در سالهای آینده وجود خواهد داشت، دشوارتر از مسائلی خواهد بود که ما آن را فرضاً در دهههای گذشته تجربه کردیم، یا آسانتر خواهد بود؛ این هم قابل تشخیص نیست. یعنی نمیشود الان گفت که مسائل آینده ما دشوارتر خواهد بود از آنچه که در گذشته داشتیم؛ نخیر، ما این را نمیتوانیم یقیناً بگوییم - ممکن است باشد، ممکن است نباشد - اما آن که من میتوانم به شما جوانان سفارش کنم، این است که جوان اوّلاً باید احساس مسؤولیت کند؛ یعنی واقعاً خودش را مسؤول بداند و بخواهد که زندگی را با پای خودش پیش ببرد و حرکت کند و مثل پر کاهی در امواج حوادث نباشد. ثانیاً با ایمان حرکت کند - ایمان نقش بسیار مهمّی در پیشرفت در همه میدانها و نیز پیروزی بر همه موانع دارد - ثالثاً بصیرت و آگاهی داشته باشد. اگر جوانان این سه خصوصیت را در خودشان تأمین کنند - که البته کار چندان آسانی نیست؛ اما بسیار ممکن هست - من خیال میکنم که هر وضعی دنیا پیدا کند - ارتباطات پیشرفت کند، تمدّنهای گوناگون به عرصه بازار تمدّنها در دنیا پا بگذارند، قدرت بزرگی در دنیا از بین برود، قدرت جدیدی بهوجود آید؛ ایران چالشهای گوناگونی در مسائل اقتصادی و سیاسی و غیره با دیگران داشته باشد، نداشته باشد - در همه زمینهها شما میتوانید موفقیّت خودتان را تضمین کنید. سعی کنید این سه خصوصیتی را که من گفتم، در خودتان بهوجود آورید. ببینید؛ من که میگویم سعی کنید بهوجود آورید، اعتقادم این است که سعیها یک اندازه نیست، یک اندازه هم موفّق نیست؛ اما اعتقاد دیگرم این است که هر کسی سعی کند، بالاخره توفیقی خواهد داشت.
The sense of responsibility I am speaking of is the opposite of the attitude of 'forget it.' Some young people, when told to do something, say, 'Forget it!' For example, they have examinations or some other matter ahead of them and say, 'Forget it!' This 'forget it' attitude is the worst affliction for young people. Having a sense of responsibility means abandoning that attitude.
Faith also means entering the field with genuine belief. Try to strengthen your faith. Praise be to God, all of you have pure and sincere hearts, and faith shines within them; one can sense it. Nevertheless, strive to deepen that faith so it will not be shaken by every event. Strengthen it through worthwhile study and by learning from outstanding people and good teachers.
Develop insight within yourselves. Develop the power of analysis: the ability to form your own understanding of the realities of society and to recognize what things are. This analytical ability is very important. Every blow we Muslims have suffered throughout history has come from weakness in our ability to analyze. That was also true of the blows we suffered in the early days of Islam, a subject that calls for considerable interpretation and discussion. The same holds for other periods. Do not allow the enemy to exploit our lack of insight and awareness and present reality to us in a distorted way.
Your questions have ended, but before the meeting concludes, let me make this point: not one of you asked me a question or raised a point about prayer! I would regret ending this meeting without mentioning prayer. My dear ones, human beings are exposed to all kinds of mistakes. Every person, whether young or old, makes errors, slips, and mistakes, and commits sins. If a person wishes to succeed along the path of life, prayer can help make amends for these failings.
در آیه شریفه قرآن میفرماید: «و اقم الصلوة طرفی النهار و زلفا من اللیل ان الحسنات یذهبن السیئات»(2)؛ یعنی نماز را در دو سوی روز و پارههایی از شب بجا آورید؛ زیرا نیکیها میتواند بدیها را از بین ببرد. نماز نورانیّتی دارد؛ ظلمتها را از بین میبرد، بدیها را از بین میبرد و اثر گناهان را از دل میزداید. انسان بالاخره ممکن است آلودگیهایی پیدا کند و دست و بالش به خطایی بند شود. اگر به نماز پایبند باشید، این نورانیّت شما باقی خواهد ماند و گناه این فرصت را پیدا نمیکند که در جان شما نفوذ کند.
I ask you to take the matter of prayer very seriously. Of course, you all pray, but try to keep prayer from becoming tiresome to you. Unless we take it out of the realm of a purely memorized, almost parrot-like performance, it becomes a wearisome task: one has to get up, perform ablution, and do something without understanding what it is. But if you understand the meanings of its words, you will see that prayer is not tedious at all; it inspires longing, and a person hastens toward it. Then the words 'Hayya ala al-salah' (3)—'Hasten to prayer'—become a reality.
I am not saying that you must grasp the meanings throughout the whole prayer; that belongs to the select and the most select, and perhaps even we cannot understand it in that way. But at least perform part of the prayer with attention: know to whom you are speaking and what the words you utter mean. I read in a narration that when noon or sunset approached, the Prophet would say to Bilal, 'Arihna ya Bilal' (4)—'O Bilal, give us relief.' Giving relief meant granting us that feeling of peace: in other words, call the adhan so that prayer may be performed. In any case, I ask you to pay such attention to prayer.
خداوند انشاءاللَّه همه شما را حفظ کند و در میدانهای گوناگون زندگی موفّقتان بدارد. میبینم که از قشرهای مختلف جوانان در اینجا جمع شدهاید. همهتان هم جوانید، همهتان هم آینده دارید، همهتان هم انشاءاللَّه میتوانید در اعتلاء و عزّت و درخشش حقیقی این کشور و این ملت در سطح جهان نقش ایفا کنید. ما هنوز نقش جهانىِ خودمان را آنچنان که باید، پیدا نکردهایم. کشور ما ظرفیت خیلی زیادی دارد. از لحاظ تاریخی، از لحاظ جغرافیایی، از لحاظ مادّی و معنوی، کشور مهمّی است و میتواند مثل خورشیدی در دنیا بدرخشد؛ آن هم نه فقط از جنبه مادّی که غرب آن را تجربه کرده؛ بلکه هم از جنبه مادّی و هم از جنبه معنوی. جنبه مادّی محض، همین است که میبینید امروز متأسفانه در غرب حقیقتاً به مشکلاتش هم دچارند. انشاءاللَّه بتوانید از جنبهی مادّی و معنوی به کشور خودتان درخشش دهید و در این زمینهها نقش ایفا کنید. خداوند هم انشاءاللَّه به شما کمک خواهد کرد. جلسه خیلی خوبی بود؛ از همه شما متشکرم.
Peace be upon you, and God's mercy and blessings.
1) Al-Baqarah: 285
2) Hud: 114
3) Ma'ani al-Akhbar: 40
4) Bihar al-Anwar, vol. 83, p. 16